2015 жылғы 17-19 қарашада Будапештте (Венгрия) өткен Су Конвенциясы Тараптары Кеңесінің жетінші отырысының шешімі бойынша Қазақстан Үкіметі 2018 жылы Қазақстанда Тараптар Кеңесінің сегізінші отырысын өткізуге уағдаласты.

Конвенция Тараптарының Кеңесінің сегізінші отырысы Астанада 2018 жылдың 10 қазанынан 12 қарашасына дейін өтеді.

Алғаш рет Конвенцияның Тараптары Кеңесі Азияда өтеді. Бұл сондай-ақ 2016 жылы Конвенцияның жаһандық деңгейге шығуынан кейін өткізілетін Тараптардың бірінші кездесуі.
Тараптар Кеңесінің сегізінші отырысы БҰҰ ЕЭК аймағынан тыс жерлерде және Конвенцияға қатысушы болып табылмайтын елдердің қатысуымен кеңейтілген форматта өтеді. БҰҰ-ға мүше елдердің көпшілігінің ресми өкілдері, БҰҰ Хатшылығы, халықаралық және үкіметтік емес ұйымдар, жеке меншік сектор және ғылыми қызметкерлер қатысады деп күтілуде.

Сегізінші сессияда Конвенция Тараптарының бірқатар маңызды шешімдерін, оның ішінде жаһандық деңгейде Конвенцияны жүзеге асыру стратегиясын, халықаралық келісімдерге қол қою, бірқатар елдердің Конвенцияға қосылуы жоспарлануда.

Қазіргі уақытта Халықаралық суды бағалау орталығы Қазақстан Республикасының Үкіметіне Астана қаласында өткен Тараптар Кеңесінің сегізінші отырысын дайындауға және ұйымдастыруға көмек көрсетеді.

2015 жылдың 17-19 қарашасында Будапештте Трансшекаралық ағын сулар мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану туралы БҰҰ ЕЭК-ның Тараптары Кеңесінің жетінші отырысы өтті.

Осы отырыста Тараптары Кеңесі кең ауқымды мәселелерді қарастырды, оның ішінде: 2016-2018 жылдарға арналған жұмыс бағдарламасының талқылануы; Конвенцияға қосылу және оны жүзеге асыруды қолдау; трансшекаралық сулар саласындағы ынтымақтастықтың артықшылықтарын бағалау; трансшекаралық контексте климаттың өзгеруіне бейімделуге жәрдемдесу; трансшекаралық бассейндерде су-азық-энергетика-экожүйелердің өзара байланысын бағалау; Еуропалық Одақтың су бастамасы шеңберінде ұлттық саясат диалогтары арқылы су ресурстарын басқаруды жетілдіру.

2013 жылы барлық БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің Конвенцияға қосылуға рұқсат беретін түзету күшіне енгеннен кейін, Тараптар Кеңесінің жетінші отырыс Конвенцияны трансшекаралық суды пайдалану саласындағы ынтымақтастықтың жаһандық, құқықтық және үкіметаралық алаңы ретінде өтуін атап өтті. Тараптардың жетінші Кеңесіне Конвенцияның қатысушысы болып табылмайтын елдерді қоса алғанда, 74 ел өкілдері қатысты. Олардың кейбіреулері Конвенцияға қосылуға ниет білдірді.

Тараптар Кеңесінің жетінші отырысында ұсынылған «Трансшекаралық бассейндерде ресурстарды пайдалануды үйлестіру: су-тамақ-энергетика-экожүйелік қарым-қатынастар тізбегін бағалау» («Nexus» бағалау) инновациялық су-тамақ-энергетика-экожүйелік тәсілді ынталандыруы су ресурстарын, энергетика мен азық-түлік қауіпсіздігі арасындағы синергияны қалыптастыру жолымен трансшекаралық су ресурстары саласындағы ынтымақтастықты жақсартуға  мүмкін екендігін көрсетеді. Сондай-ақ Тараптар Кеңесінде мемлекеттерінің үкіметтеріне және барлық мүдделі тұлғаларға трансшекаралық су ресурстары саласындағы ынтымақтастықтың кең спектрін жақсы түсінуге жәрдемдесу үшін «Трансшекаралық су ынтымақтастығының артықшылықтары туралы бағдарлама саясаты туралы нұсқаулық»: жариялау, бағалау және тарату туралы ақпаратты жариялау» басылым ұсынылды.

Тараптар Кеңесінің жетінші отырысы 2016-2017 жж. Конвенцияға қосылуға ниетті елдер үшін пайдалы болуы тиіс 2016-2017 жылдардағы пилоттық есептерден бастап Конвенция бойынша есеп беру тетігін құру туралы шешім қабылдады. Тұрақты есеп беру механизмі Конвенцияның ережелерін, сондай-ақ Су ресурстары жөніндегі тұрақты даму мақсаттарын (АӨК) жүзеге асырудағы прогрессті және трансшекаралық сулардағы ынтымақтастық туралы мақсатты қадағалайды.

Тараптар Кеңесінің жетінші отырысының маңызды шешімдерінің бірі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылы Қазақстандағы Тараптары Кеңесінің сегізінші отырысын өткізуге дайын екендігі туралы және 2017 жылы Астана қаласындағы Халықаралық суды бағалау орталығының офисін орналастыру туралы бастамасын бекіту болып табылады.

Тараптар Кеңесінің Жетінші отырысының материалдары

2012 жылғы 28-30 қарашада Италия Үкіметінің шақыруымен Римде Департамент ғимаратында БҰҰ ЕЭК -ның Трансшекаралық ағын сулар мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану туралы конвенциясының Тараптары Кеңесінің алтыншы отырысы өтті (ТК-6).

Кеңесте Конвенцияны іске асыру жөніндегі комитет құрылды. Комитет әрбiр жеке iстiң мән-жайларын ескере отырып, су ресурстарына қатысты дауларды және Тараптарға Конвенцияны iске асыру жөнiндегi күш-жiгерiне қолдау көрсету мақсатында практикалық қолдау көрсетеді.

2003 жылы Швейцария ұсынысы бойынша Мадридте өткен Тараптар Кеңесінің үшінші отырысында БҰҰ ЕЭК аумағының құрамына кірмейтін көптеген елдер Су Конвенциясына қосылуға ниет білдіргеніне байланысты оларды Трансшекаралық ағын суларды мен  халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану туралы конвенцияның 25 және 26-баптарына түзетулерді енгізу арқылы оларды қабылдау туралы шешім қабылданды.  Осы шешімді ескере отырып, БҰҰ ЕЭК-нің мүше елдері Тараптар Кеңесінің келісімімен ғана, сондай-ақ осындай шешім қабылдаған кезде барлық Тараптар (2003 жылғы 28 қараша) түзетулерді ратификациялаған кезде ғана су Конвенциясына қосыла алады.

Тараптар Кеңесінің алтыншы отырысының елдерімен ұзақ консультациялардан кейінгі шешіміне сәйкес, Су Конвенцияның 25 және 26 ​​түзетулері Конвенцияның 21-бабының 4-тармағына сәйкес 2013 жылғы 6 ақпанда  күшіне енеді деп атап өтті. Осы тармаққа сәйкес, Тараптардың отырысында осы  Конвенцияның Тараптары өкілдерінің бәтуәластықпен Конвенцияға түзетулер, және түзетуді қабылдау Тараптардың үштен екі сақтауға тапсырған күннен кейiн тоқсаныншы күнi оны қабылдаған Тараптар үшiн күшiне енедi. Бұл түзетудi қабылдау туралы Тараптары ұсыныс тапсырған күннен кейiн тоқсаныншы күнi кез келген басқа Тарап үшін күшіне енеді.

Шешімге сәйкес, БҰҰ ЕЭК құрамына кірмейтін кез-келген БҰҰ мүшесінің Конвенцияға қосылуы туралы кез келген өтінішін құптайды және де Тараптар Кеңесі мақұлдаған деп саналады. Бұл мақұлдау 2003 жылғы 28 қарашадағы Конвенцияның Тараптары болып табылатын барлық елдер мен ұйымдар үшін 25 және 26 баптарға енгізілген түзетулер күшіне енген сәтте мүмкін болады.

Осылайша, БҰҰ ЕЭК құрамына кірмейтін елдер Конвенцияға қосылу туралы шешім ТК-6-ның маңызды саяси нәтижесі болды. Ол 2013 жылғы ақпан айынан бастап су туралы конвенцияның жаһандық сипатқа ие болу фактісін атап өтеді.

Тараптар Кеңесінің Алтыншы отырысының материалдары

Тараптар Кеңесінің бесінші отырысы Конвенцияны іске асыру жөніндегі нұсқауды мақұлдады. Бұл түсініктеме Конвенцияның талаптарын орындаудың рәсімдік, құқықтық, әкімшілік, техникалық және практикалық аспектілерін оның тиісті түрде жүзеге асырылуына түсіндіреді.

Кездесу барысында Конвенцияны жүзеге асыру механизмі мен оны сақтау механизмін құру қажеттілігі қарастырылды. Бұл міндет маңызды деп саналды. Жиналыс Тараптарға Конвенцияның түсіндірілуінде және қолданылуындағы айырмашылықтарды жоюға және оларды алдын-ала шешуге жәрдемдесудің ықтимал нұсқаларын зерделеуді, сондай-ақ елдердің қажеттіліктерін ескере отырып, ынтымақтастықтың ерекше рухын ескертуді тапсырды.

Тараптардың кеңесi сондай-ақ құқықтық мәселелері бойынша Кеңеске Тараптар Кеңесiнiң алтыншы сессиясына ұсынылатын трансшекаралық жер асты суларында Конвенцияның принциптерiн қолдану жөнiндегi алдын-ала зерттеу жұмыстарын тапсырды.

Тараптар Кеңесі «Еуропа үшін қоршаған орта» Алтыншы Министрлік кездесуіне дайындалған бірінші «Трансшекаралық өзендердің, көлдердің және жер асты суларының жай-күйін бағалауын»  ұсынды (Белград, 10-12 қазан 2007 ж.).

Траптар Кеңесінің -5 -отырысы соңғы жылдары Орталық Азияның алдыңғы қатарға шыққанын тағы бір дәлелдеді, ал су проблемалары халықаралық ұйымдар мен донорлардын назарын аудара бастады. БҰҰ ЕЭК өз қызметін, жинақталған сараптаманы күшейтті және Орталық Азия елдері белсенді қолдау көрсететін іс-шаралар арқылы сенімге ие болды.
БҰҰ ЕЭК жартылай жүзеге асыратын Берлин су процесі БҰҰ ЕЭК жұмысының маңыздылығын және субаймақтағы су Конвенциясының маңыздылығын көрсетті. Орталық Азия БҰҰ-ның ЕЭК аймағынан тыс жерлерде көрші елдерге Конвенцияны ратификациялау санын ұлғайту және енгізу процесін жақсарту мен Конвенцияны іске асыруды жетілдіру тұрғысынан Конвенцияның жұмысының стратегиялық бағыттарының бірі болатынын атап өтті.

Тараптар Кеңесінің Бесінші отырысының материалдары

Тараптар Кеңесінің осы отырысының ерекшелігі Орталық Азияға, әсіресе, ШЕКОА елдерінде су саясатын және ИУВР туралы ұлттық сұхбаттарды өткізу бойынша ЕО бастамасын жүзеге асыруда үлкен назар аударғаны болып табылады.

Сессияда бірқатар маңызды құжаттар мақұлданды, оның ішінде: су құбыры қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша нұсқаулар және жақсы тәжірибелер; Су ресурстарын кешенді басқару үшін экожүйелік қызметтерді төлеу ережесі; Трансшекаралық су тасқындарымен күрес жөніндегі ереже; Трансшекаралық өзендер, көлдер мен жер асты суларын бақылау және бағалау стратегиясы.

Конвенцияның басқарушы органына әртүрлі БҰҰ ЕЭК географиялық өңірлерінің өкілдері енгізілуі тиіс, оның ішінде, атап айтқанда, қайта қаралған ережелері бекітілді.

Тараптардың кеңесінде БҰҰ ЕЭК аумағында өзендер, көлдер және жер асты суларының жай-күйін алдын ала бағалау бойынша ауқымды жұмыстардың нәтижелері ұсынылды. Сонымен қатар, Арал теңізі бассейніндегі өзендердің жай-күйі, Каспий теңізіне құйылатын трансшекаралық өзендердің ағуын бағалау, сондай-ақ Орталық Азиядағы басқа да ірі трансшекаралық өзендердің жай-күйін бағалау бойынша алдын-ала баға берілді.

Кеңес жер үсті және жер асты трансшекаралық сулардың жай-күйі туралы бірінші бағалау есебін әзірлеу туралы шешім қабылдады.

Тараптар Кеңесінің Төртінші отырысының материалдары

Тараптар Кеңесінің үшінші отырысы барысында көптеген маңызды мәселелер қаралды, бірақ ең бастысы Швейцарияның БҰҰ ЕЭК құрамына кірмейтін елдерді бекіту, қабылдау және қосылу туралы конвенцияның 25-бабына түзетулер енгізу туралы ұсынысы болды. Келіссөздер барысында Тараптар Швейцария ұсынысын қолдады. Олар 2003 жылғы 28 қарашадағы Конвенцияға осы түзетуді консенсус негізінде қабылдады.

Тараптары кеңесінде Мадрид декларациясы қабылданды. Бұл Су конвенциясының негізгі орта және ұзақ мерзімді мақсаттарын айқындайтын маңызды құжат.

Тараптар Кеңесiнiң осы отырысында Конвенция хатшылығы ШЕКОА елдерiнде су ресурстарын кешендi басқарудың кешендi жүйесін дамыту жөнiндегi iс-қимыл бағдарламасын ұсынды. Іс-қимыл бағдарламасы Еуропалық Одақ елдерінің және 12 ШЕКОА елдерінің тұрақты даму жөніндегі Бүкіләлемдік саммитінде басталған «Тұрақты дамудың су үшін стратегиялық серіктестігі» бастамасына қосқан үлесі болды. Тараптар кеңесі бұл бағдарламаны мақұлдады және Мадрид декларациясының 10-тармағында көрсетілгендей «Тұрақты дамудың су үшін стратегиялық әріптестігі» бағдарламасын жүзеге асыруға және одан әрі дамытуға белсенді қатысуға шешім қабылдады.

Жалпы айтқанда, Конвенцияның ШЕКОА елдеріне қатысты іс-қимылының айтарлықтай ауысуы айқын болатын Су Конвенциясының Тараптары Кеңесінің үшінші отырысын атап өту қажет. Бұл құжат 2004-2006 жылдардағы Конвенцияның жұмыс жоспарында көрініс тапқан ШЕКОА-да су ресурстарын басқарудың кешенді трансшекаралық жүйесін және тұрақты даму саласындағы стратегиялық әріптестікті дамыту жөніндегі іс-қимыл бағдарламасы сияқты құжаттарды мақұлдаған.

Бұл кездесуде Қазақстан өкілдері алғаш рет қатысты.

Тараптар Кеңесінің үшінші отырысының материалдары

Мониторинг және бағалау жөніндегі жұмыс тобы Тараптар Кеңесінің екінші отырысында құрылған, және әсіресе, Нидерландық ішкі су ресурстарын басқару және ағынды суларды тазарту институтында Халықаралық суды бағалау орталығын (ХСБО) құру туралы шешім қабылданды. Тараптардың кеңесі сондай-ақ трансшекаралық өзендер мен жер асты суларының мониторингісі және бағалау жөніндегі нұсқауларды бекітті.

Тараптар Кеңесінің екінші сессиясының материалдары

Тараптар Кеңесінің бірінші отырысында Тараптар Кеңесінің ережелері мен рәсімдерін қабылдау, Конвенция Бюросының, Су ресурстарын басқару жөніндегі жұмыс тобы сияқты ұйымдастыру мәселелері шешілді, сондай-ақ 1997-2000 жылдарға арналған жұмыс жоспары бес бағдарлама аймағында бекітілді: бірлескен органдар, өтпелі экономикасы бар елдерге көмек, су ресурстарын және онымен байланысты экожүйелерді кешенді пайдалану, сумен жабдықтау және адам денсаулығынан ластануды шектейді.

Тараптардың бiрiншi Кеңесiнде Конвенцияның Тараптары болып табылмайтын БҰҰ ЕЭК-ке мүше елдер де қатысты. Хельсинки декларациясы қабылданды, ол елдерді Конвенцияға қосылуға шақырады.

Тараптар Кеңесінің бірінші сессиясының материалдары