2021 жылғы 29 қыркүйек - 1 қазан аралығында Швейцарияның Женева қаласында трансшекаралық су ағындары мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану туралы Конвенция Тараптары Кеңесінің тоғызыншы сессиясы өтті.

Отырыстың ашылуы кезіндегі зал

Оған 90-нан астам елдің делегациялары, оның ішінде су ресурстары, қоршаған орта және трансшекаралық су ынтымақтастығы үшін жауапты министрліктер мен ведомстволардың өкілдері, сондай-ақ әлемнің әртүрлі өңірлерінен бірлескен комиссиялардың, бассейндік ұйымдардың, халықаралық және үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері қатысты. Кеңесті Женева қаласындағы БҰҰ ЕЭК штаб-пәтерінде Эстония Үкіметімен ынтымақтастықта БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы ұйымдастырды.

Сессия жоғары деңгейлі сегмент және жалпы сегмент түрінде ұйымдастырылды. Жоғары деңгейдегі сегментті трансшекаралық сулар жөніндегі Конвенцияның төрағалық етуші тарабының атынан Женева қаласындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бөлімшесі жанындағы Қазақстан Республикасының Тұрақты өкілі Жанар Айтжанова ханым ашты. Отырыстың ашылуында Эстонияның Президенті Керсти Кальюлайд ханым, БҰҰ Бас хатшысы Антонио Гутерриш мырза, БҰҰ ЕЭК атқарушы хатшысы-БҰҰ Бас хатшысының орынбасары Ольга Алгаерова ханым, Эстонияның қоршаған орта министрі Тінис Мелдер мырза, сондай - ақ Қазақстан Республикасының экология, геология және табиғи ресурстар министрі Сериккали Брекешев мырза құттықтау сөз сөйледі.

Солдан оңға қарай: Франческа Бернардини, БҰҰ ЕЭК; Гарри Лиив, Эстония; Төраға Жанар Айтжанова, Қазақстан; және Соня Коппель, су Конвенциясының хатшысы

Сессияның негізгі бөлігі трансшекаралық сулар жөніндегі Конвенция және оны жүзеге асыру бейбітшілікті қолдауға және трансшекаралық су ынтымақтастығы саласында сақталып отырған проблемаларды шешуде прогресті жеделдетуге қалай ықпал ететінін талқылау мақсатында ұйымдастырылған "су және бейбітшілік" тақырыбындағы жоғары деңгейдегі арнайы сессияға айналды. Сессияға әлемнің барлық өңірлерінен келген елдердің, халықаралық қаржы институттарының және басқа да мүдделі тараптардың жоғары лауазымды өкілдері қатысты. Сессияның барлық қатысушылары су ресурстары, климаттың өзгеруі және бейбітшілікті қамтамасыз ету арасындағы өзара байланыстың маңыздылығын, сондай-ақ тиімді трансшекаралық ынтымақтастық үшін саяси ерік-жігердің қажеттілігін атап өтті.

2021 жылғы 29 қыркүйекте жоғары деңгейдегі арнайы сессия аясында Гамбия, Гвинея-Бисау, Мавритания және Сенегал министрлері Сенегал-Мавритания су қоймасы бассейнінде ынтымақтастық туралы Декларацияға қол қойды, ол су бассейнін келісілген басқару тетігін құруды қарастырады. Құжат Батыс Африкадағы төрт елдің халқы арасындағы тұрақты дамуды нығайтуға және бейбітшілікті сақтауға ықпал етеді.

Гамбия, Гвинея-Бисау, Мавритания және Сенегал Сенегал-мориш Сулы бассейнінде (SMAB) трансшекаралық ынтымақтастықты ілгерілету туралы министрлердің бірлескен декларациясына қол қойды

Жалпы сегменттің пленарлық отырыстары шеңберінде қатысушылар 2019-2021 жылдарға арналған Конвенция жұмысының бағдарламасында көрініс тапқан трансшекаралық су ынтымақтастығының түрлі аспектілерін қарастырды, олар трансшекаралық бассейндерде келісімдер әзірлеу, трансшекаралық контексте су ресурстарын әділ және тұрақты бөлу, трансшекаралық ынтымақтастықтың пайдасы, су, азық-түлік, энергия және экожүйелер арасындағы өзара байланыс, мониторинг, деректерді бағалау және алмасу, климаттың өзгеруіне бейімдеу және трансшекаралық су ынтымақтастығын қаржыландыру. Сондай-ақ трансшекаралық сулар жөніндегі Конвенцияны жүзеге асыру туралы екінші баяндама және ТДМ 6.5.2 көрсеткіші бойынша есептіліктің екінші циклінің нәтижелері қаралды.

Үш күндік жұмыс қорытындысы бойынша Конвенция Тараптарының кеңесі Конвенцияны одан әрі жүзеге асыру және трансшекаралық су ынтымақтастығын ілгерілету бойынша бірқатар шешімдер қабылдады, сондай-ақ климаттың өзгеруіне бейімделу бойынша ынтымақтастықты нығайтуда, су, азық-түлік, энергия және экожүйелер арасындағы өзара байланысқа негізделген тәсілді қолдану бойынша бүкіл әлем бойынша елдер мен бассейндерге қолдау көрсетуге бағытталған 2022-2024 жылдарға арналған жаңа жұмыс бағдарламасын мақұлдады.

Тоғызыншы сессия Қазақстан үшін трансшекаралық бассейндерде су ресурстарын қорғау және пайдалану саласындағы елдің ынтымақтастық тәжірибесімен бөлісуге және Конвенция бюросындағы төрағалықтың қорытындыларын ұсынуға мүмкіндік берді.

2018 жылы Конвенция Тараптары Кеңесінің сегізінші сессиясында Қазақстан өзіне Бюродағы Төраға елдің, Конвенцияның басқарушы органының міндеттемелерін қабылдады.

Өткен үш жыл ішінде Қазақстан Жұмыс бағдарламасын және Конвенцияны жүзеге асыру стратегиясын орындауға елеулі көмек көрсетті. Атап айтқанда, Қазақстан трансшекаралық контексте Су ресурстарын бөлу жөніндегі Конвенция басшылығының әзірленуін қолдады. Осыған байланысты Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан, Өзбекстан, сондай-ақ Ауғанстан, Иран, Қытай, Моңғолия және Ресей сарапшыларының қатысуымен Су ресурстарын тұрақты бөлу және Еуразиялық өңірде трансшекаралық контексте экологиялық ағынды бағалау жөніндегі жобалар қолға алынып, орындалды.

Осы жобаларды орындау шеңберінде өңірде су ресурстарын бөлудің қазіргі тәжірибесіне талдау, трансшекаралық контексте экологиялық ағысты бағалау дайындалды, елдер арасындағы су ресурстарын қорғау және пайдалану саласындағы ынтымақтастықтың тақырыптық мысалдары әзірленді, Конвенция басшылығына көрсетілген мәселелер бойынша елдердің пайымын көрсететін ұсыныстар әзірленді.

Жобаларды орындау барысында елдердің су шаруашылығы, табиғатты қорғау және сыртқы саяси ведомстволарының мамандары мен сарапшыларының қатысуымен әлемнің үш өңірінде – Еуропада, Азияда және Латын Америкасында жоспарланған Конвенция басшылығының жобасын дайындау бойынша үш кеңестің бірін өткізуге қолдау көрсетілді.

Осы жобалар бойынша жұмыстың негізгі нәтижелері жағалау маңындағы мемлекеттерге трансшекаралық су ағындарының су ресурстарын әділ, тең құқықты және тұрақты бөлудің бірлескен тетіктерін әзірлеуге көмектесетін Конвенция басшылығының бір бөлігіне айналды.

Солдан оңға қарай: Штеффен Хансен, Жаһандық экологиялық қор; Изабелла Паготто, Швейцария; Нильс Вландерен, Нидерланды; Соня Коппель, су Конвенциясының хатшысы; және Дайан Геррье, БҰҰ ЕЭК Хатшылығы

Қазақстанның қолдауымен Гидротехникалық құрылыстарды қауіпсіз басқару, су және энергетикалық ресурстарды бірлесіп пайдалану және т. б. мәселелер бойынша Орталық Азия елдері үшін бірқатар өңірлік іс-шаралар өткізілді.

Бюродағы төрағалық шеңберінде Қазақстан Конвенцияның жаһандануына, оның ішінде әлем елдеріне оған қосылуға шақыру арқылы ықпал етті. Осы кезеңде Конвенцияға Гана мен Гвинея-Биссау қосылды, ал бірқатар елдер қосылу рәсіміне кірісті.

2017 жылдан бастап Қазақстан үкіметінің бастамасы бойынша еліміздің астанасында, Нұр-сұлтан қаласында Конвенция ынтымақтастық орталығы - қызметін Қазақстан үкіметі қаржыландыратын халықаралық суды бағалау орталығы (ХСБО) орналасқан.

Жалпы, төрағалық ету кезеңінде Қазақстан Орталық Азия елдері үшін ғана емес, Ресей, Қытай, Иран, Ауғанстан және Моңғолия сияқты елдер үшін де трансшекаралық су ынтымақтастығының орталығына айналды. Қазақстан мен басқа да елдердің су шаруашылығы, қоршаған орта және басқа да салалардағы мамандары халықаралық жобаларды іске асыруға қатысуға және кәсіби деңгейін арттыруға мүмкіндік берді.

Төрағалық ету шеңберінде қол жеткізілген нәтижелерді Қазақстанның Конвенция бюросына одан әрі қатысуы кезеңінде нығайту жоспарлануда. Тоғызыншы сессияда Эстония өкілі Конвенция бюросының төрағасы, ал Қазақстан өкілі Бюро төрағасының орынбасары болып сайланды.

Конвенцияны жүзеге асыруға одан әрі қатысу Қазақстанға елдің трансшекаралық су ынтымақтастығы саласындағы институционалдық мүмкіндіктерін күшейтуге, сондай-ақ өңірдегі трансшекаралық су ресурстарын пайдалану және қорғау мәселелерін шешуде Конвенцияның тәжірибесін тартуға көмектеседі.

Солдан оңға қарай: Реми Кинна, БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы (БҰҰ ЕЭК); Соня Коппель, су Конвенциясының хатшысы; және Гарри Лийв, Эстония

Сериккали Брекешев, Қазақстан Республикасының экология, геология және табиғи ресурстар министрі

Тінис Мельдер, Қоршаған орта министрі, Эстония

Делегаттар үзіліс кезінде кеңесіп отыр

Пленарлық отырыс кезіндегі тұғырға көрініс

Серік Ахметов, Халықаралық суды бағалау орталығының директоры, Қазақстан (онлайн)

Құжаттар мен жаңа жарияланымдардың суреті

Сессияның жабылуы кезіндегі тұғырға көрініс